Watch
1
0
Fork
You've already forked SummaTheologiaeJP
0
mirror of https://github.com/yueeda/st.git synced 2026-10-22 05:40:17 +00:00

uplatex -> lualatex

This commit is contained in:
Yoshinori Ueeda 2026-06-07 18:06:51 +09:00
commit 265369af63
10 changed files with 20136 additions and 0 deletions

2128
ST1-1.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

1619
ST1-10.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

933
ST1-11.tex Normal file
View file

@ -0,0 +1,933 @@
% uplatex --> lualatex 移行作業用挿入テキスト
% C-x iで文書の冒頭に挿入
\documentclass[paper=a4paper,fontsize=10pt,jafontsize=9pt,titlepage]{jlreq}
\input{preamble}
\lhead{{\itshape Summa Theologiae} I, q.~11}
%--------------------
\bibliographystyle{jplain}
\title{{\bfseries Prima Pars}\\{\Huge Summae Theologiae}\\Sancti Thomae
Aquinatis\\Quaestio Undecima\\{\bfseries De Unitate Dei}}
\author{Japanese translation\\by Yoshinori {\scshape Ueeda}}
\date{Last modified \today}
%%%% コピペ用
%\rhead{a.~}
%\begin{center}
% {\Large {\bfseries }}\\
% {\large }\\
% {\footnotesize }\\
% {\Large \\}
%\end{center}
%
%\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
%
%&
%
%\\
%\end{longtable}
%\newpage
\begin{document}
\maketitle
\begin{center}
{\Large 第十一問\\神の一性について}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
Post praemissa, considerandum est de divina unitate. Et circa hoc
quaeruntur quatuor.
\begin{enumerate}
\item Primo, utrum unum addat aliquid supra ens.
\item Secundo, utrum opponantur unum et multa.
\item Tertio, utrum Deus sit unus.
\item Quarto,utrum sit maxime unus.
\end{enumerate}
&
上で述べられたことのあとに、神の一性について考察されるべきである。
これについては、四つのことが問われる。
\begin{enumerate}
\item 一は有に何かを加えるか。
\item 一と多は対立するか。
\item 神は一人であるか。
\item 神は最大限に一人であるか。
\end{enumerate}
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.~1}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS PRIMUS}}\\
{\large UTRUM UNUM ADDAT ALIQUID SUPRA ENS}\\
{\footnotesize Infra, q.~30, a.~3; I {\itshape Sent.}, d.~19, a.~1, ad
2; d.~24, a.~3; {\itshape De Pot.}, q.~9, a.~7; {\itshape Quodl.}~X,
q.~1, a.~1; IV {\itshape Metaphys.}, lect.~2; X, Lect.~3.}\\
{\Large 第一項\\一は有に何かを付加するか}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d primum sic proceditur}. Videtur quod unum addat aliquid supra
ens. Omne enim quod est in aliquo genere determinato, se habet ex
additione ad ens, quod circuit omnia genera. Sed unum est in genere
determinato, est enim principium numeri, qui est species
quantitatis. Ergo unum addit aliquid supra ens.
&
第一項の問題へ議論は以下のように進められる。一は、有に何かを加えると思
われる。理由は以下の通り。すべてなんらかの限定された類の中にあるものは、
有に何かを加えることによってある。そして有はすべての類を包含する。しか
るに、一は限定された類の中にある。なぜなら、一は数の根源であり、数は量
の種だからである。ゆえに、一は有に何かを加える。
\\
2.~{\scshape Praeterea}, quod dividit aliquod commune, se habet ex additione ad
illud. Sed ens dividitur per unum et multa. Ergo unum addit aliquid
supra ens.
&
さらに、ある共通なものを分けるものは、それ(=共通なもの)への付加によっ
てある。しかるに、有は、一と多によって分けられる。ゆえに、一は有に何か
を加える。
\\
3.~{\scshape Praeterea}, si unum non addit supra ens, idem esset dicere
{\itshape unum} et {\itshape ens}. Sed nugatorie dicitur {\itshape ens
ens}. Ergo nugatio esset dicere {\itshape ens unum}, quod falsum
est. Addit igitur unum supra ens.
&
さらに、もし一が有に何も加えないならば、一と言うのも有と言うのも同じこ
とだっただろう。しかるに、「有は有である」と語ることは無意味である。ゆ
えに(もし一が有に何も加えないならば)「有は一である」と語ることも無
意味だっただろうが、それは偽である(無意味ではない)。ゆえに、一は有
に何かを加える。
\\
{\scshape Sed contra est} quod dicit Dionysius, ult.~cap.~{\itshape de Div.~Nom.}, {\itshape nihil est
existentium non participans uno}, quod non esset, si unum adderet supra
ens quod contraheret ipsum. Ergo unum non habet se ex additione ad ens.
&
しかし反対に、ディオニュシウスは、『神名論』最終章で、「存在するものの
中で一を分有していないものはない」と述べている。もし、一が有を制限する
ような何かを有に付加していたら、こういうことはなかったであろう。ゆえに、
一は有に何かを加えるようなものではない。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod unum non addit supra ens rem aliquam,
sed tantum negationem divisionis, unum enim nihil aliud significat
quam ens indivisum. Et ex hoc ipso apparet quod unum convertitur cum
ente.
&
解答する。以下のように言われるべきである。一は有になんらかの事物(=実
在的な何か)を付加するのではなく、たんに分割の否定を付加する。なぜな
ら、「一」はまさに「分割されていない有」を表示するからである。また、
このことから一と有は置換されることが明らかである。
\\
Nam omne ens aut est simplex, aut compositum. Quod autem est
simplex, est indivisum et actu et potentia. Quod autem est compositum,
non habet esse quandiu partes eius sunt divisae, sed postquam
constituunt et componunt ipsum compositum. Unde manifestum est quod
esse cuiuslibet rei consistit in indivisione. Et inde est quod
unumquodque, sicut custodit suum esse, ita custodit suam unitatem.
&
すなわち、すべて
有は単純か複合されているかのどちらかである。単純である有は、現実態に
おいても可能態においても分割されていない。これに対して、複合されている
有はその部分がバラバラであるあいだは存在を持たず、(それらの部分が)
複合体そのものを構成して複合したあとに存在を持つ。したがって、どんな事
物の存在も分割されていないことにおいて成立することが明らかである。各々
のものが自らの存在を保つように、自らの一性を保つのもこのためである。
\\
{\scshape Ad primum igitur dicendum} quod quidam, putantes idem esse
unum quod convertitur cum ente, et quod est principium numeri, divisi
sunt in contrarias positiones. Pythagoras enim et Plato, videntes quod
unum quod convertitur cum ente, non addit aliquam rem supra ens, sed
significat substantiam entis prout est indivisa, existimaverunt sic se
habere de uno quod est principium numeri. Et quia numerus componitur ex
unitatibus, crediderunt quod numeri essent substantiae omnium rerum.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。有と置換さ
れる一と、数の根源(始まり)の一とが同じであると考える人々は、反対の立
場に分かれている。すなわち、ピュタゴラスとプラトンは、有と置換される一
が有になんら実在的なものを加えず、かえって分割されていないものとしての
有の実体を意味する点を見て、数の始まりである一もそれと同じようにあると
考えた。そして数は一性から複合されるので、数がすべての事物の実体である
と信じた。
\\
-- E contrario autem Avicenna, considerans quod unum quod est principium
numeri, addit aliquam rem supra substantiam entis (alias numerus ex
unitatibus compositus non esset species quantitatis), credidit quod unum
quod convertitur cum ente, addat rem aliquam supra substantiam entis,
sicut album supra hominem.
&
反対にアヴィセンナは、数の始まりである一が有の実体に何か実在的なもの
を加えることを見て(さもなければ、一性から複合される数が量の種であること
はなかったであろう)、有と置換される一が、ちょうど白が人間に何か実在的な
ものを加えるように、有の実体に何か実在的なものを加えると信じた。
\\
Sed hoc manifeste falsum est, quia quaelibet res est una per suam
substantiam. Si enim per aliquid aliud esset una quaelibet res, cum
illud iterum sit unum, si esset iterum unum per aliquid aliud, esset
abire in infinitum. Unde standum est in primo.
&
しかしこれは明らかに偽である。なぜなら、どんな事物も自らの実体によっ
て一であるから。つまり、もしもどんな事物も何か別のものによって一であ
るならば、その「別のもの」もまた一であるので、それもまた別の何かによっ
て一であるとすれば、無限に進むことになる。したがって、最初の段階で留ま
るべきである。
\\
-- Sic igitur dicendum est quod unum quod convertitur cum ente, non addit
aliquam rem supra ens, sed unum quod est principium numeri, addit
aliquid supra ens, ad genus quantitatis pertinens.
&
ゆえに、次のように言われるべきである。有と置換される一は、有に何か実在
的なものを加えるのではないが、数の始まりである一は、有に何か(実在的な
もの)を加え、量の類に属する。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod nihil prohibet id quod est uno modo
divisum, esse alio modo indivisum; sicut quod est divisum numero, est
indivisum secundum speciem, et sic contingit aliquid esse uno modo unum,
alio modo multa.
&
第二異論に対しては次のように言われるべきである。あるしかたで分割されて
いるものが、べつのしかたで分割されていないとしても、それは差し支えない。
たとえば、数的に分割されているものが、種において分割されていない場合が
それであり、このように、あるものが、あるしかたで一であり、別のしかたで
多であることが起こる。
\\
Sed tamen si sit indivisum simpliciter; vel quia est indivisum
secundum id quod pertinet ad essentiam rei, licet sit divisum quantum ad
ea quae sunt extra essentiam rei, sicut quod est unum subiecto et multa
secundum accidentia; vel quia est indivisum in actu, et divisum in
potentia, sicut quod est unum toto et multa secundum partes, huiusmodi
erit unum simpliciter, et multa secundum quid.
&
しかしもし、ある事物が端的に分割されていないならば、そのようなものは端的
に一であり、ある意味において多である。それは、基体において一であり附帯性
において多である場合のように、事物の本質の外にあるものにかんして分割され
ているとしても、事物の本質に属するものにしたがって分割されていない場合か、
あるいは、全体において一であるが部分において多である場合のように、現実態
において分割されていないが、可能態において分割されている場合である。
\\
Si vero aliquid e
converso sit indivisum secundum quid, et divisum simpliciter; utpote
quia est divisum secundum essentiam, et indivisum secundum rationem, vel
secundum principium sive causam, erit multa simpliciter, et unum
secundum quid; ut quae sunt multa numero et unum specie, vel unum
principio.
&
逆に、あるものがある意味において分割されてなく、端的に分割されているなら
ば、たとえば、本質において分割されていて、概念において、あるいは根源や原
因において分割されていないならば、それは端的に多であり、ある意味において
一である。たとえば、数において多であるものが、種や一つの根源において一で
ある場合のように。
\\
Sic igitur ens dividitur per unum et multa, quasi per unum simpliciter,
et multa secundum quid. Nam et ipsa multitudo non contineretur sub ente,
nisi contineretur aliquo modo sub uno. Dicit enim Dionysius,
ult.~cap.~{\itshape de Div.~Nom.}, quod {\itshape non est multitudo non
participans uno, sed quae sunt multa partibus, sunt unum toto; et quae
sunt multa accidentibus, sunt unum subiecto; et quae sunt multa numero,
sunt unum specie; et quae sunt speciebus multa, sunt unum genere; et
quae sunt multa processibus, sunt unum principio.}
&
それゆえ、このようにして、有は一と多に分割される。すなわち、端的な一と、
ある意味における多によって。というのも、多性そのものもまた、なんらかの
かたちで一に含まれない限り、有のもとに含まれなかっただろうから。じっさ
い、ディオニュシウスは『神名論』最終章で、次のように言う。「一を分有し
ないような多はない。部分において多であるようなものも、全体において一で
ある。附帯性において多であるものも基体において一であり、数において多で
あるものも種において一である。種において多であるものは、類において一で
あり、発出において多であるものも、根源において一である」。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod ideo non est nugatio cum dicitur ens
unum, quia unum addit aliquid secundum rationem supra ens.
&
第三異論に対しては次のように言われるべきである。有は一であると言われる
ときにそれが無意味でないのは、一が有に、概念において何かを加えるからで
ある。
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.~2}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS SECUNDUS}}\\
{\large UTRUM UNUM ET MULTA OPPONANTUR}\\
{\footnotesize I {\itshape Sent.}, d.~24, q.~1, a.~3, ad 4; {\itshape
De Pot.}, q.~3, a.~16, ad 3; q.~9, a.~7, ad 14 sqq.; X {\itshape
Metaphys.}, lect.~4, 8.}\\
{\Large 第二項\\一と多は対立するか}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d secundum sic proceditur}. Videtur quod unum et multa non
opponantur. Nullum enim oppositum praedicatur de suo opposito. Sed omnis
multitudo est quodammodo unum, ut ex praedictis patet. Ergo unum non
opponitur multitudini.
&
第二項の問題へ、議論は以下のように進められる。一と多は対立しないと思わ
れる。理由は以下の通り。どんな対立するものも、自分が対立している相手の
述語とはならない。しかし、すでに述べられたことから明らかなとおり、すべ
て多はある意味で一である。ゆえに、一は多に対立しない。
\\
2.~{\scshape Praeterea}, nullum oppositum constituitur ex suo opposito. Sed unum
constituit multitudinem. Ergo non opponitur multitudini.
&
さらに、どんな対立するものも、自分が対立している相手から構成されたりはし
ない。しかるに、一は多を構成する。ゆえに、一は多に対立しない。
\\
3.~{\scshape Praeterea}, unum uni est oppositum. Sed multo opponitur paucum. Ergo non opponitur ei unum.
&
さらに、一は一に対立する。しかるに、多には少が対立する。ゆえに、多に一が
対立するわけではない。
\\
4.~{\scshape Praeterea}, si unum opponitur multitudini, opponitur ei sicut indivisum
diviso, et sic opponetur ei ut privatio habitui. Hoc autem videtur
inconveniens, quia sequeretur quod unum sit posterius multitudine, et
definiatur per eam; cum tamen multitudo definiatur per unum. Unde erit
circulus in definitione, quod est inconveniens. Non ergo unum et multa
sunt opposita.
&
さらに、もし一が多に対立するならば、分割されていないものが分割されてい
るものに対するようなかたちで対立する。しかし、これは不都合であるように
思われる。なぜなら、もしそうだとすると、一が多よりもあとに来て、多によっ
て定義されることになるだろうから。しかし、じっさいには一によって多が定
義されるのだから。こうなると、定義において循環があることになるが、これ
は不都合である。ゆえに、一と多は対立するのではない。
\\
{\scshape Sed contra}, quorum rationes sunt oppositae, ipsa sunt opposita. Sed
ratio unius consistit in indivisibilitate, ratio vero multitudinis
divisionem continet. Ergo unum et multa sunt opposita.
&
しかし反対に、あるものどもの概念規定が対立するならば、それらのものは対
立する。しかるに、一の概念規定は不可分性において成立し、多の概念規定は
分割を包含する。ゆえに、一と多は対立する。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod unum opponitur multis, sed diversimode. Nam unum
quod est principium numeri, opponitur multitudini quae est numerus, ut
mensura mensurato, unum enim habet rationem primae mensurae, et numerus
est multitudo mensurata per unum, ut patet ex {\itshape X Metaphys}. Unum vero quod
convertitur cum ente, opponitur multitudini per modum privationis, ut
indivisum diviso.
&
解答する。以下のように言われるべきである。一は多に対立する。しかし、対
立のしかたはさまざまである。すなわち、数の始まりである一は、数である多
に対して、尺度が、尺度によって測られるものに対するように対立する。なぜ
なら、一は第一の尺度という性格を持ち、『形而上学』10巻から明らかなよう
に、数は一によって測られた多だからである。これに対して、有と置換される
一は、分割されていないものが分割されているものに対するように、欠如とい
うかたちによって、多に対立する。
\\
{\scshape Ad primum ergo dicendum} quod nulla privatio tollit totaliter esse, quia
privatio est negatio in subiecto, secundum philosophum. Sed tamen omnis
privatio tollit aliquod esse. Et ideo in ente, ratione suae
communitatis, accidit quod privatio entis fundatur in ente, quod non
accidit in privationibus formarum specialium, ut visus vel albedinis,
vel alicuius huiusmodi. Et sicut est de ente, ita est de uno et bono,
quae convertuntur cum ente, nam privatio boni fundatur in aliquo bono,
et similiter remotio unitatis fundatur in aliquo uno. Et exinde
contingit quod multitudo est quoddam unum, et malum est quoddam bonum,
et non ens est quoddam ens.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。哲学者によ
れば、欠如は基体における否定だから、どんな欠如も、存在をまったく取り除
くことはない。むしろ、すべての欠如は、なんらかの存在を取り除く。それゆ
え、有において、その共通性のために、有の欠如が有に基礎を持つということ
が起こる。これは、視覚や白性やその他そのような、特殊的な形相の欠如にお
いては起こらない。そして、有について起こることは、有と置換される一や善
にも起こる。すなわち、善の欠如がなんらかの善を基礎とし、同様に、一性の
除去が、なんらかの一に基礎を持つ。このことから、多がなんらかの一であり、
悪がなんらかの善であり、非有がなんらかの有である、ということが起こる。
\\
Non tamen oppositum praedicatur de opposito,
quia alterum horum est simpliciter, et alterum secundum quid. Quod enim
secundum quid est ens, ut in potentia, est non ens simpliciter, idest
actu, vel quod est ens simpliciter in genere substantiae, est non ens
secundum quid, quantum ad aliquod esse accidentale.
&
しかし、対立するものが、自分に対立する相手に述語されることはない。なぜ
なら、それらの一方が\kenten{端的に}、他方が、\kenten{ある意味において}
だから。たとえば、可能態における有のように、ある意味における有は、端的
に、すなわち現実態においては非有であり、あるいは、実体の類において端的
に有であるものは、ある意味において、つまりなんらかの附帯的存在にかんし
ては、非有である。
\\
Similiter ergo quod
est bonum secundum quid, est malum simpliciter; vel e converso. Et
similiter quod est unum simpliciter, est multa secundum quid; et e
converso.
&
ゆえに、同様に、ある意味における善は、端的な悪であり、逆も又しかりである。
同様に、端的な一は、ある意味における多であり、逆も又しかりである。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod duplex est totum, quoddam homogeneum, quod
componitur ex similibus partibus; quoddam vero heterogeneum, quod
componitur ex dissimilibus partibus. In quolibet autem toto homogeneo,
totum constituitur ex partibus habentibus formam totius, sicut quaelibet
pars aquae est aqua, et talis est constitutio continui ex suis
partibus.
&
第二異論に対しては、次のように言われるべきである。全体には2種類ある。
ある全体は同質的であり、類似した部分から複合される。また別の全体は異質
的であり、類似していない部分から複合される。どんな同質的全体においても、
全体は、全体の形相を持つ部分から構成される。たとえば、水のどの部分も水
である。
\\
In quolibet autem toto heterogeneo, quaelibet pars caret forma
totius, nulla enim pars domus est domus, nec aliqua pars hominis est
homo. Et tale totum est multitudo.
&
これに対して、どの異質的全体においても、いかなる部分も全体の形相を欠く。
たとえば、家のどの部分も家ではないし、人間のどの部分も人間ではない。
多とはこのような全体である。
\\
Inquantum ergo pars eius non habet formam multitudinis, componitur
multitudo ex unitatibus, sicut domus ex non domibus, non quod unitates
constituant multitudinem secundum id quod habent de ratione
indivisionis, prout opponuntur multitudini; sed secundum hoc quod
habent de entitate, sicut et partes domus constituunt domum per hoc
quod sunt quaedam corpora, non per hoc quod sunt non domus.
&
ゆえに、多の部分が多の形相を持たない限りにおいて、ちょうど家が家でないも
のから構成されるように、多は一性から構成される。それは、諸々の一性が、多
と対立する限りでの、非分割性という性格を持つかぎりで、多を構成するという
のではなく、むしろ、一性が存在性を持つ限りにおいてである。ちょうど、家の
部分が、家でないことによってではなく、なんらかの物体であることによって、
家を構成するように。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod multum accipitur dupliciter. Uno modo,
absolute, et sic opponitur uni. Alio modo, secundum quod importat
excessum quendam, et sic opponitur pauco. Unde primo modo duo sunt
multa; non autem secundo.
&
第三異論に対しては次のように言われるべきである。多は二通りに理解される。
一つには無条件的にであり、その場合には一に対立する。もう一つは、ある種
の過剰を意味する限りで理解される。この意味では、少に対立する。したがっ
て、2は、第一の意味では多だが、第二の意味では多でない。
\\
{\scshape Ad quartum dicendum} quod unum opponitur privative multis,
inquantum in ratione multorum est quod sint divisa. Unde oportet quod
divisio sit prius unitate, non simpliciter, sed secundum rationem
nostrae apprehensionis. Apprehendimus enim simplicia per composita, unde
definimus punctum, cuius pars non est, vel principium lineae.
&
第四異論に対しては、次のように言われるべきである。一は、多の概念に「分
割されている」ということが含まれている限りにおいて、多に対して欠如とし
て対立する。このことから、分割は一性に先行しなければならないが、それは、
端的にではなく、私たちの理解という点においてである。すなわち私たちは、
単純なものを複合されたものを通して捉えるのであり、それゆえ、点を「その
部分がないもの」や「線の始まり」と定義する。
\\
Sed
multitudo, etiam secundum rationem, consequenter se habet ad unum, quia
divisa non intelligimus habere rationem multitudinis, nisi per hoc quod
utrique divisorum attribuimus unitatem. Unde unum ponitur in definitione
multitudinis, non autem multitudo in definitione unius. Sed divisio
cadit in intellectu ex ipsa negatione entis. Ita quod primo cadit in
intellectu ens; secundo, quod hoc ens non est illud ens, et sic secundo
apprehendimus divisionem; tertio, unum; quarto, multitudinem.
&
しかし多は、概念においてさえ、一に後続する。なぜなら、私たちが、分割さ
れたもののそれぞれに一性を帰することによらない限り、私たちが、分割され
たものは多の性格を持っていると理解することはないからである。それゆえ、
一が多の定義の中に置かれるが、多が一の定義におかれることはない。しかし、
分割は、有の否定から、知性の中に入ってくる。そのように、第一に知性に入
るのは有であり、第二に入るのは、この有はあの有でないということである。
このようにして、私たちは第二に分割を捉え、第三に一を、第四に多をとらえ
る。
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.~3}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS TERTIUS}}\\
{\large UTRUM DEUS SIT UNUS}\\
{\footnotesize Infra, q.~103, a.~3; I {\itshape Sent.}, d.~2, a.~1; II,
d.~1, q.~1, a.~1; I {\itshape SCG.}, c.~42; {\itshape De Pot.}, q.~3,
a.~6; {\itshape Compend.~Theol.}, c.~15; {\itshape de Div.~Nom.},
c.~13, lect.~2, 3; VIII {\itshape Physic.}, lect.~12; XII {\itshape
Metaphys.}, lect.~10.}\\
{\Large 第三項\\神は一人か}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d tertium sic proceditur}. Videtur quod Deus non sit
unus. Dicitur enim I {\itshape ad Cor}.~{\scshape viii}, siquidem sunt dii multi et domini multi.
&
第三項の問題へ、議論は以下のように進められる。神は一人\footnote{男性単
数のunusと中性単数のunumを、「一人」と「一」と訳し分けてみる。}でないと思われる。
理由は以下の通り。『コリントの信徒への手紙一』8章では、「じっさい多く
の神々や、多くの主が存在する」\footnote{「世の中に偶像の神などはなく、
また、唯一の神以外にいかなる神もいないことを、私たちは知っています。
現に多くの神々、多くの主がいると思われているように、たとえ天や地に神々
と呼ばれるものがいても、私たちにとっては、唯一の神、父である神がおら
れ、万物はこの神から出、私たちはこの神へ帰っていくのです」(8:5-6)}と
述べられている。
\\
2.~{\scshape Praeterea}, unum quod est principium numeri, non potest praedicari de
Deo, cum nulla quantitas de Deo praedicetur. Similiter nec unum quod
convertitur cum ente, quia importat privationem, et omnis privatio
imperfectio est, quae Deo non competit. Non est igitur dicendum quod
Deus sit unus.
&
さらに、数の始めである一は、神についての述語とならない。なぜなら、いか
なる量も神について述語とならないからである。同様に、有と置換される一も
(神の述語とならない)。なぜなら、それは欠如を含意するが、あらゆる欠如
は不完全であり、不完全さは神に適合しないからである。ゆえに、神が一であ
ると言われるべきではない。
\\
Sed contra est quod dicitur {\itshape Deut}.~{\scshape vi}, {\itshape Audi,
Israel, Dominus Deus tuus unus est}.
&
しかし反対に、『申命記』六章では「イスラエルよ、聞け。あなたの主なる神
は一人である」\footnote{「聞け、イスラエルよ。我らの神、主は唯一の主であ
る。」(6:4)}と言われている。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod Deum esse unum, ex tribus
demonstratur. Primo quidem ex eius simplicitate. Manifestum est enim
quod illud unde aliquod singulare est {\itshape hoc aliquid}, nullo modo est multis
communicabile. Illud enim unde Socrates est homo, multis communicari
potest, sed id unde est hic homo, non potest communicari nisi uni
tantum. Si ergo Socrates per id esset homo, per quod est hic homo, sicut
non possunt esse plures Socrates, ita non possent esse plures
homines.
&
解答する。以下のように言われるべきである。神が一人であることは、三つのこ
とから証明される。第一に、神の単純性からである。すなわち、ある個物が、
そこから\kenten{この}或るものであるところのもの(「\kenten{これ}である
根拠)は、けっして、多くのものに伝えられえない。たとえば、ソクラテスが
人間である根拠は多くの人に伝えられうるが、しかし\kenten{この}人間であ
る根拠は、一人の人にしか伝えられえない。ゆえに、もしソクラテスが、
\kenten{この}人間である根拠によって人間であったならば、ちょうど複数の
ソクラテスが存在しえないのと同様に、複数の人間も存在しえなかったであろ
う。
\\
Hoc autem convenit Deo, nam ipse Deus est sua natura, ut supra
ostensum est. Secundum igitur idem est Deus, et hic Deus. Impossibile
est igitur esse plures deos.
&
しかし、このことが神には適合するのであり、前に示されたように
\footnote{STI, q.3, a.3, c.}、神は自ら
の本性である。したがって、同一のものによって、神は神であり、かつ、
\kenten{この}神である。ゆえに、複数の神が存在することは不可能である。
\\
Secundo vero, ex infinitate eius
perfectionis. Ostensum est enim supra quod Deus comprehendit in se totam
perfectionem essendi. Si ergo essent plures dii, oporteret eos
differre. Aliquid ergo conveniret uni, quod non alteri. Et si hoc esset
privatio, non esset simpliciter perfectus, si autem hoc esset perfectio,
alteri eorum deesset. Impossibile est ergo esse plures deos. Unde et
antiqui philosophi, quasi ab ipsa coacti veritate, ponentes principium
infinitum, posuerunt unum tantum principium.
&
第二に、神の無限の完全性からである。神が自らのうちに存在のすべての完
全性を包含することが上で示された\footnote{STI, q.4, a.2, c.}。さて、もし複数の神々がいたとすれば、
それらは異なったはずである。ゆえに、ある神には適合するが、他の神には適
合しない何かがあっただろう。もし、それが欠如だったならば、(前者の神は)
端的に完全でなかっただろう。もし、それが完全性だったならば、それらの他
方の神には、その完全性が欠けていることになっただろう。ゆえに、複数の神々
が存在することは不可能である。このことから、古代の哲学者たちは、あたか
も真理そのものに強いられるかのようにして、無限の根源を措定する場合には、
ただ一つの根源を措定したのである。
\\
Tertio, ab unitate mundi. Omnia enim quae sunt, inveniuntur esse
ordinata ad invicem, dum quaedam quibusdam deserviunt. Quae autem
diversa sunt, in unum ordinem non convenirent, nisi ab aliquo uno
ordinarentur. Melius enim multa reducuntur in unum ordinem per unum,
quam per multa, quia per se unius unum est causa, et multa non sunt
causa unius nisi per accidens, inquantum scilicet sunt aliquo modo
unum.
&
第三に、世界の一性によってである。存在するすべてのものは、或るものが他の
ものに仕えながら、相互に秩序づけられていることが見いだされる。しかるに、
相異なるものどもは、なんらかの一つのものによって秩序づけられなかったなら
ば、一つの秩序へと一致しなかったであろう。じっさい、多くのものによってよ
りも一つのものによって、多くのものが一つの秩序へと、よりうまく導かれる。
なぜなら、一は自体的に一つのものの原因だが、多は、附帯的に、すなわち、な
んらかのかたちで一つである限りにおいてでなければ、一の原因でないからであ
る。
\\
Cum igitur illud quod est
primum, sit perfectissimum et per se, non per accidens, oportet quod
primum reducens omnia in unum ordinem, sit unum tantum. Et hoc est Deus.
&
ゆえに、第一であるものは、もっとも完全であり、附帯的でなく自体的である
ので、万物を一つの秩序へ導く第一のものは、ただ一つでなければならない。
そしてこれが神である。
\\
{\scshape Ad primum ergo dicendum} quod dicuntur dii multi secundum errorem
quorundam qui multos deos colebant, existimantes planetas et alias
stellas esse deos, vel etiam singulas partes mundi. Unde subdit, {\itshape nobis
autem unus Deus}, et cetera.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。多くの神々と言
われるのは、惑星や他の星々が神々だと考えて、あるいは、世界の各々の部分
が神々だと考えて、多くの神々を崇拝していた人々の誤りにしたがってのこと
である。それゆえ、「私たちには一人の神が云々」とそのあとで言われている。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod unum secundum quod est principium
numeri, non praedicatur de Deo; sed solum de his quae habent esse in
materia. Unum enim quod est principium numeri, est de genere
mathematicorum; quae habent esse in materia, sed sunt secundum rationem
a materia abstracta. Unum vero quod convertitur cum ente, est quoddam
metaphysicum, quod secundum esse non dependet a materia. Et licet in Deo
non sit aliqua privatio, tamen, secundum modum apprehensionis nostrae,
non cognoscitur a nobis nisi per modum privationis et remotionis. Et sic
nihil prohibet aliqua privative dicta de Deo praedicari; sicut quod est
incorporeus, infinitus. Et similiter de Deo dicitur quod sit unus.
&
第二異論に対しては、次のように言われるべきである。数の始めである一は、神の述
語とならない。その一が述語となるのは、ただ質料において存在を持つものども
についてである。なぜなら、数の始めの一は、数学的なものどもの類に属するが、
これらは質料において存在を持ち、概念において、質料から抽象されているか
らである。他方、有と置換される一は、ある種の形而上学的なものであり、存在
において質料に依存しない。そして、たしかに神において欠如はないが、しかし、
私たちの理解のあり方に応じて、欠如や除去というかたちによってでなければ認
識されない。だから、欠如というかたちで語られたものが神の述語となることは、
差し支えない。たとえば、神が\kenten{非}物体的であるとか、\kenten{無}限で
あるとか。同じ様にして、神について、一人であると言われる。
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.~4}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS QUARTUS}}\\
{\large UTRUM DEUS SIT MAXIME UNUS}\\
{\footnotesize I {\itshape Sent.}, d.~24, q.~1, a.~1; {\itshape de
Div.~Nom.}, c.~13, lect.~3.}\\
{\Large 第四項\\神は最大に一人か}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d quartum sic proceditur}. Videtur quod Deus non sit
maxime unus. Unum enim dicitur secundum privationem divisionis. Sed
privatio non recipit magis et minus. Ergo Deus non dicitur magis unus
quam alia quae sunt unum.
&
第四項の問題へ、議論は以下のように進められる。神は最大に一人ではないと思
われる。理由は以下の通り。一は、分割の欠如にしたがって言われる。しかる
に、欠如は、「より多く、より少なく」ということを受け入れない。ゆえに、
神は、他の一であるものよりも一であるとは言われえない。
\\
2.~{\scshape Praeterea}, nihil videtur esse magis indivisibile quam id quod est
indivisibile actu et potentia, cuiusmodi est punctus et unitas. Sed
intantum dicitur aliquid magis unum, inquantum est indivisibile. Ergo
Deus non est magis unum quam unitas et punctus.
&
さらに、現実態においても可能態においても不可分なもの以上に不可分なもの
はないと思われる。点と一性はそのようなものに属する。しかるに、あるもの
は、不可分であればあるほど、それだけいっそう一と言われる。ゆえに、神は
一性と点以上に一であるわけではない
\\
3.~{\scshape Praeterea}, quod est per essentiam bonum, est maxime bonum, ergo quod
est per essentiam suam unum, est maxime unum. Sed omne ens est unum per
suam essentiam, ut patet per philosophum in IV {\itshape Metaphys}. Ergo omne ens
est maxime unum. Deus igitur non est magis unum quam alia entia.
&
さらに、本質によって善であるものは、最大限に善である。ゆえに、自らの本
質によって一であるものは、最大限に一である。しかるに、『形而上学』第四
巻の哲学者によれば、すべて存在するものは、自らの本質によって一である。
ゆえに、すべて存在するものは、最大限に一である。ゆえに、神が、他の存在
するものよりも一であるわけではない。
\\
{\bfseries Sed contra} est quod dicit Bernardus, quod {\itshape inter omnia quae unum
dicuntur, arcem tenet unitas divinae Trinitatis}.
&
しかし反対に、ベルナルドゥスは「一と言われるすべてのものの中で、神の三位
一体の一性が頂点である」と述べている。
\\
{\scshape Respondeo dicendum quod}, cum unum sit ens indivisum, ad hoc quod
aliquid sit maxime unum, oportet quod sit et maxime ens et maxime
indivisum. Utrumque autem competit Deo. Est enim maxime ens, inquantum
est non habens aliquod esse determinatum per aliquam naturam cui
adveniat, sed est ipsum esse subsistens, omnibus modis
indeterminatum. Est autem maxime indivisum, inquantum neque dividitur
actu neque potentia, secundum quemcunque modum divisionis, cum sit
omnibus modis simplex, ut supra ostensum est. Unde manifestum est quod
Deus est maxime unus.
&
解答する。以下のように言われるべきである。一とは分割されていない有であ
るから、あるものが最大限に一であるためには、最大限に有でありかつ最大限
に分割されていないのでなければならない。ところで、この両方が、神に適合
する。神は、神に到来する何らかの本性によって限定されるようないかなる存
在も持たず、あらゆる意味において限定されていない自存する存在そのもの
である限りにおいて、最大限に有である。さらにまた、上で示されたように、
神はあらゆるしかたにおいて単純だから、どんな分割のあり方によっても、現
実態においても可能態においても分割されない限りで、最大限に分割されない
ものである。したがって、神が最大限に一人であることが明らかである。
\\
Ad primum ergo dicendum{\scshape } quod, licet privatio secundum se non
recipiat magis et minus, tamen secundum quod eius oppositum recipit
magis et minus, etiam ipsa privativa dicuntur secundum magis et
minus. Secundum igitur quod aliquid est magis divisum vel divisibile,
vel minus, vel nullo modo, secundum hoc aliquid dicitur magis et minus
vel maxime unum.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。欠如が、自
体的に、「より多く・少なく」ということを受け取らないにしても、その反対
物が「より多く・少なく」を受け取るのに応じて、その欠如的なものどもも、
「より多く・少なく」によって語られる。ゆえに、あるものが、より多く分割
されている、あるいは、分割されうる、あるいは、より少なくそうであるとか、
あるいはけっしてそうでない、というのに応じて、あるものが、より多くより
少なく、あるいは最大限に、一であると言われる。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod punctus et unitas quae est principium
numeri, non sunt maxime entia, cum non habeant esse nisi in subiecto
aliquo. Unde neutrum eorum est maxime unum. Sicut enim subiectum non est
maxime unum, propter diversitatem accidentis et subiecti, ita nec
accidens.
&
第二異論に対しては、次のように言われるべきである。点と、数の始めである
一性は、なんらかの基体においてでなければ存在をもたないので、最大限の
有ではない。したがって、このどちらも最大限に一ではない。じっさい、附帯
性と基体の違いのために、基体が最大限に一でないように、附帯性もまた最大
限に一でない。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod, licet omne ens sit unum per suam
substantiam, non tamen se habet aequaliter substantia cuiuslibet ad
causandam unitatem, quia substantia quorundam est ex multis composita,
quorundam vero non.
&
第三異に論対しては、次のように言われるべきである。たしかにすべての有は
自らの実体によって一であるが、どんなものの実体も「一性を原因する」
ということに等しく関係するわけではない。
なぜなら、或るものどもの実体は、多くのものから複合されているが、別のも
のどもの実体はそうでないからである。
\end{longtable}
\end{document}

3032
ST1-12.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

4580
ST1-14.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

790
ST1-15.tex Normal file
View file

@ -0,0 +1,790 @@
\documentclass[paper=a4paper,fontsize=10pt,jafontsize=9pt,titlepage]{jlreq}
\input{preamble}
\lhead{{\itshape Summa Theologiae} I, q.15}
%--------------------
\bibliographystyle{jplain}
\title{{\bfseries PRIMA PARS}\\{\Huge Summae Theologiae}\\Sancti Thomae
Aquinatis\\{\sffamily QUEAESTIO DECIMAQUINTA}\\DE IDEIS}
\author{Japanese translation\\by Yoshinori {\scshape Ueeda}}
\date{Last modified \today}
%%%% コピペ用
%\rhead{a}
%\begin{center}
% {\Large {\bfseries }}\\
% {\large }\\
% {\footnotesize }\\
% {\Large \\}
%\end{center}
%
%\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
%
%&
%
%
%\\
%\end{longtable}
%\newpage
\begin{document}
\maketitle
\pagestyle{fancy}
\begin{center}
{\Large 第十五問\\イデアについて}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge P}{\scshape ost} considerationem de scientia Dei, restat
considerare de ideis. Et circa hoc quaeruntur tria.
\begin{enumerate}
\item an sint ideae.
\item utrum sint plures, vel una tantum.
\item utrum sint omnium quae cognoscuntur a Deo.
\end{enumerate}
&
神の知を考察した後、イデアについて考察することが残っている。
これについて三つのことが問われる。
\begin{enumerate}
\item イデアは存在するか。
\item イデアは複数か、あるいは、ただ一つか。
\item 神によって認識されるすべてのものにイデアがあるか。
\end{enumerate}
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.1}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS PRIMUS}}\\
{\large UTRUM IDEAE SINT}\\
{\footnotesize Infra, q.44, a.3; I {\itshape Sent.}, d.36, q.2,
a.1; {\itshape De Verit.}, q.3, a.1; I {\itshape Metaphys.}, lect.15.}\\
{\Large 第一項\\イデアが存在するか}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d primum sic proceditur}. Videtur quod ideae non
sint. Dicit enim Dionysius, {\scshape vii} cap.{\itshape de Div.~Nom}.,
quod Deus non cognoscit res secundum ideam. Sed ideae non ponuntur ad
aliud, nisi ut per eas cognoscantur res. Ergo ideae non sunt.
&
第一項の問題へ、議論は以下のように進められる。イデアは存在しないと思
われる。理由は以下の通り。ディオニュシウスは『神名論』第7章で、神は事
物をイデアに即して認識するのではない、と述べている。しかし、イデアが
あるとされるのは、それによって事物が認識されるために他ならない。ゆえ
に、イデアは存在しない。
\\
{\scshape 2 Praeterea}, Deus in seipso cognoscit omnia, ut supra
dictum est. Sed seipsum non cognoscit per ideam. Ergo nec alia.
&
さらに、前に述べられたとおり、神は、自己自身の中に万物を認識する。とこ
ろが、自己自身を認識するのはイデアによってではない。ゆえに、他のものも
また[イデアによって認識することはない]。
\\
{\scshape 3 Praeterea}, idea ponitur ut principium
cognoscendi et operandi. Sed essentia divina est sufficiens principium
cognoscendi et operandi omnia. Non ergo necesse est ponere ideas.
&
さらに、イデアがあるとされるのは、認識と働きの根源としてである。とこ
ろが、神の本質は、万物を認識し、万物に働きかけるのに十分な根源である。
ゆえに、イデアを措定する必要はない。
\\
{\scshape Sed contra est} quod dicit Augustinus, in libro {\itshape
Octoginta trium quaest}., {\itshape tanta vis in ideis constituitur, ut,
nisi his intellectis, sapiens esse nemo possit}.
&
しかし反対に、アウグスティヌスは『八十三問題集』の中で「イデアの中には、
もしこれらが知性認識されなければ、だれも知者でありえないほどの力があ
る」と述べている。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod necesse est ponere in mente divina
ideas. {\itshape Idea} enim Graece, Latine {\itshape forma} dicitur,
unde per ideas intelliguntur formae aliarum rerum, praeter ipsas res
existentes. Forma autem alicuius rei praeter ipsam existens, ad duo
esse potest, vel ut sit exemplar eius cuius dicitur forma; vel ut sit
principium cognitionis ipsius, secundum quod formae cognoscibilium
dicuntur esse in cognoscente. Et quantum ad utrumque est necesse
ponere ideas.
&
解答する。以下のように言われるべきである。神の精神の中にイデアを措定す
ることは必要である。理由は以下の通り。ギリシャ語で「イデア」[と言われ
るもの]は、ラテン語で「形相」と言われる。ここから、「イデア」によって、
「他の事物の、その事物を離れて存在する形相」が理解される。ところで、あ
る事物の、その事物を離れて存在する形相は、二つの点にかんしてありうる。
一つには、「Xの形相」と言われるそのXの範型としてであり、もう一つには、
そのXの認識の根源としてである。これは、認識されうるものの形相が、認識
者の中にあると言われることに即してである。そして、このどちらについても、
イデアを措定することが必要である。
\\
Quod sic patet. In omnibus enim quae non a casu generantur, necesse
est formam esse finem generationis cuiuscumque. Agens autem non ageret
propter formam, nisi inquantum similitudo formae est in ipso. Quod
quidem contingit dupliciter. In quibusdam enim agentibus praeexistit
forma rei fiendae secundum esse naturale, sicut in his quae agunt per
naturam; sicut homo generat hominem, et ignis ignem. In quibusdam vero
secundum esse intelligibile, ut in his quae agunt per intellectum;
sicut similitudo domus praeexistit in mente aedificatoris. Et haec
potest dici idea domus, quia artifex intendit domum assimilare formae
quam mente concepit.
&
このことは、以下のようにして明らかである。偶然に生まれるのでないすべて
のものにおいて、形相がそれぞれの生成の目的であることが必要である。とこ
ろが、作用者は、形相の類似が自分の中にないかぎり、その形相を目的として
働くことがない。こういうことは、二通りに生じる。ある作用者の中には、作
られるべき事物の形相が、自然本性的存在に即して先在する。それはちょうど、
人間が人間を生み、火が火を生む場合のように、本性によって働くものの中に
存在するようなかたちである。他方、ある作用者の中には、可知的な存在に即
して[先在する]。それはちょうど、家の類似が、建築家の精神の中に先在す
る場合のように、知性によって働くものの中にあるようなかたちでである。そ
して、この後者[の形相]が、家のイデアと言われうる。なぜなら、技術者は、
精神によって捉えた形相に、家を似せることを意図するからである。
\\
Quia igitur mundus non est casu factus, sed est factus a Deo per
intellectum agente, ut infra patebit, necesse est quod in mente divina
sit forma, ad similitudinem cuius mundus est factus. Et in hoc
consistit ratio ideae.
&
ゆえに、後に明らかになるように、世界は偶然に生じたのではなく、知性によっ
て働く神によって作られたのだから、神の精神の中には形相があり、その類似
に向けて世界が作られたことが必要である。そしてここに、イデアの性格が成
立する。
\\
{\scshape Ad primum ergo dicendum} quod Deus non intelligit res
secundum ideam extra se existentem. Et sic etiam Aristoteles improbat
opinionem Platonis de ideis, secundum quod ponebat eas per se
existentes, non in intellectu.
&
第一に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。神は、自己の外
に存在するイデアにしたがって事物を知性認識するのではない。この意味で、
アリストテレスも、知性の中ではなくそれ自体で存在するイデアを措定した点
で、イデアについてのプラトンの意見を批判している。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod, licet Deus per essentiam suam se
et alia cognoscat, tamen essentia sua est principium operativum
aliorum, non autem sui ipsius, et ideo habet rationem ideae secundum
quod ad alia comparatur, non autem secundum quod comparatur ad ipsum
Deum.
&
第二に対しては次のように言われるべきである。たしかに、神は、自分の本質
によって自己と他のものを認識する。そして神の本質は他のものに対して働き
かける根源だが、しかし、自分自身に働きかける根源ではない。ゆえに、神が
他のものへ関係する点で、イデアの性格をもつが、神自身へ関係する点で、イ
デアの性格をもつことはない。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod Deus secundum essentiam suam est
similitudo omnium rerum. Unde idea in Deo nihil est aliud quam Dei
essentia.
&
第三に対しては次のように言われるべきである。神は、自己の本質に即して、
すべての事物の類似である。したがって、神の中のイデアは、神の本質以外の
ものではない。
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.2}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS SECUNDUS}}\\
{\large UTRUM SINT PLURES IDEAE}\\
{\footnotesize Infra, q.44, a.3; q.47, a.1, ad 2; I {\itshape
Sent.}, d.36, q.2, a.2; III, d.45, a.2, qu$^a$ 2; I {\itshape
SCG.}, c.54; \\{\itshape De Pot.}, q.3, a.16, ad 12, 13; {\itshape De
Verit.}, q.3, a.2; {\itshape Quodl}.IV, q.1.}\\
{\Large 第二項\\複数のイデアが存在するか}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d secundum sic proceditur}. Videtur quod
non sint plures ideae. Idea enim in Deo est eius essentia. Sed essentia
Dei est una tantum. Ergo et idea est una.
&
第二項の問題へ、議論は以下のように進められる。複数のイデアがあるのでは
ないと思われる。理由は以下の通り。神の中のイデアは神の本質である。とこ
ろが、神の本質は一つだけである。ゆえに、イデアは一つである。
\\
{\scshape 2 Praeterea}, sicut idea est principium cognoscendi et
operandi, ita ars et sapientia. Sed in Deo non sunt plures artes et
sapientiae. Ergo nec plures ideae.
&
さらに、イデアが認識と働きの根源であるように、技術と知恵もそう[=認識
と働きの根源]である。ところが、神の中に、複数の技術や知恵はない。ゆえ
に、複数のイデアもない。
\\
3. Si dicatur quod ideae multiplicantur secundum respectus ad diversas
creaturas, contra, pluralitas idearum est ab aeterno. Si ergo ideae
sunt plures, creaturae autem sunt temporales, ergo temporale erit
causa aeterni.
&
[この第二異論に対して]もし、イデアはさまざまな被造物にかんする限りで
複数化されると言われるなら、それに反対して以下のように言う。[イデア
が複数だとすると、その]イデアの複数性は、永遠からである。ゆえに、も
しイデアが複数であるならば、被造物は時間的なものだから、時間的なもの
が永遠的なものの原因であることになる。[しかしこれはありえない。ゆえ
に、イデアは複数でない。]
\\
{\scshape 4 Praeterea}, respectus isti aut sunt secundum rem in
creaturis tantum, aut etiam in Deo. Si in creaturis tantum, cum
creaturae non sint ab aeterno, pluralitas idearum non erit ab aeterno,
si multiplicentur solum secundum huiusmodi respectus. Si autem
realiter sunt in Deo, sequitur quod alia pluralitas realis sit in Deo
quam pluralitas personarum, quod est contra Damascenum, dicentem quod
in divinis omnia unum sunt, praeter {\itshape ingenerationem,
generationem et processionem}. Sic igitur non sunt plures ideae.
&
さらに、[第三異論で言うような]この関係は、実在的には、被造物の中だ
けにあるか、あるいは、[被造物に加えて]神の中にもあるかのいずれかであ
る。もし、被造物の中だけにあるのなら、被造物は永遠から在るのではないか
ら、もし、このような関係だけに即して多数化されるのであれば、イデアの複
数性は永遠からでない。他方、もし、[このような関係が]神の中に実在的に
在るとすると、神の中に、ペルソナの複数性以外の実在的な複数性が在ること
になるが、これは、神において、「不生、出生、発出」以外にはすべてが一つ
である、と言うダマスケヌスに反する。このような理由で、複数のイデアは存
在しない。
\\
{\scshape Sed contra est} quod dicit Augustinus, in libro {\itshape
Octoginta trium quaest}., {\itshape ideae sunt principales quaedam
formae vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quia ipsae
formatae non sunt, ac per hoc aeternae ac semper eodem modo se habentes,
quae divina intelligentia continentur. Sed cum ipsae neque oriantur
neque intereant, secundum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et
interire potest, et omne quod oritur et interit}.
&
しかし反対に、アウグスティヌスは、『八十三問題集』で次のように述べてい
る。「イデアは、諸事物の、一種の主要な安定して変化しえない形相ないし性
格であり、というのも、それらは形成されたものでないからだが、そのために、
それら[イデア]は永遠で、常に同じあり方にあり、神の知性に含まれている。
しかし、それら[イデア]は、生じたり消えたりせず、むしろ、すべて生じた
り消えたりしうるもの、そして、すべて現に生じたり消えたりしているものは、
それらにしたがって、形成されると言われる」。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod necesse est ponere plures ideas. Ad
cuius evidentiam, considerandum est quod in quolibet effectu illud
quod est ultimus finis, proprie est intentum a principali agente;
sicut ordo exercitus a duce. Illud autem quod est optimum in rebus
existens, est bonum ordinis universi, ut patet per philosophum in XII
{\itshape Metaphys}.
&
解答する。以下のように言われるべきである。複数のイデアを措定することが
必要である。これを明らかにするためには、以下のことが考察されるべきであ
る。どんな結果においても、最終目的が、主要な作用者によって固有に意図さ
れる。たとえば、軍隊の秩序が、指揮官によって[最終目的として固有に意図
されるように]。ところで、『形而上学』第12巻の哲学者によって明らかなと
おり、諸事物において存在する最善のものは、宇宙の秩序の善である。
\\
Ordo igitur universi est proprie a Deo intentus, et non per
accidens proveniens secundum successionem agentium, prout quidam
dixerunt quod Deus creavit primum creatum tantum, quod creatum creavit
secundum creatum, et sic inde quousque producta est tanta rerum
multitudo, secundum quam opinionem, Deus non haberet nisi ideam primi
creati.
&
ゆえに、宇宙の秩序は、神によって固有に意図されているのであって、ある人々
が言ったように、作用者の継起によって偶然に生じたのではない。つまりその
人々は、神は第一の被造物だけを創造し、この被造物が第二の被造物を創造し、
というようにして、これほど多い諸事物が生み出されたと言ったのだが、この
意見に従うならば、神は第一の被造物のイデアしか持たなかったであろう。
\\
Sed si ipse ordo universi est per se creatus ab eo, et intentus ab
ipso, necesse est quod habeat ideam ordinis universi. Ratio autem
alicuius totius haberi non potest, nisi habeantur propriae rationes
eorum ex quibus totum constituitur, sicut aedificator speciem domus
concipere non posset, nisi apud ipsum esset propria ratio cuiuslibet
partium eius.
&
しかし、もし宇宙の秩序が、神によって自体的に創造され意図されたのであれ
ば、神が宇宙の秩序のイデアを持つことが必要である。ところで、どんな全
体の性格も、全体がそれから構成される個々のものの固有の性格が所有され
ないかぎり、所有されえない。たとえば、もし、建築家が、家のあらゆる部
分について、それの固有の性格を知っていないならば、彼は家の形象を捉え
ることができなかったであろうように。
\\
Sic igitur oportet quod in mente divina sint propriae rationes omnium
rerum. Unde dicit Augustinus, in libro {\itshape Octoginta trium
quaest}., quod {\itshape singula propriis rationibus a Deo creata
sunt}. Unde sequitur quod in mente divina sint plures ideae.
&
それゆえ、神の精神の中には、万物の固有の性格(理念)がある。このことから、アウ
グスティヌスは『八十三問題集』で「個々のものが、固有の性格(理念)によって、神
に創造された」と述べる。したがって、神の精神の中に複数のイデアがあるこ
とが帰結する。
\\
Hoc autem quomodo divinae simplicitati non repugnet, facile est
videre, si quis consideret ideam operati esse in mente operantis sicut
quod intelligitur; non autem sicut species qua intelligitur, quae est
forma faciens intellectum in actu.
&
しかしこのこと[=神の精神の中に複数のイデアがあること]が、どうして神
の単純性に反しないかということは、次のことを考えれば容易に分かる。つま
り、働きの結果生じるもののイデアは、働きを行うものの精神の中に、知性認
識されるものとして存在するのであり、知性を現実態にする形相である[可知
的]形象---これによって何かが知性認識されるのだが---として存在するので
はない。
\\
Forma enim domus in mente aedificatoris est aliquid ab eo intellectum,
ad cuius similitudinem domum in materia format. Non est autem contra
simplicitatem divini intellectus, quod multa intelligat, sed contra
simplicitatem eius esset, si per plures species eius intellectus
formaretur. Unde plures ideae sunt in mente divina ut intellectae ab
ipso.
&
たとえば、建築家の精神の中にある家の形相は、彼によって知性認識された何
かであり、彼はそれの類似へ向けて、家を質料の中に形作る。多くのものを知
性認識することは、神の知性の単純性に反しないが、しかしもし、複数の形象
によって、神の知性が形成されるということになると、それは神の単純性に反
することになっただろう。したがって、複数のイデアが、神の精神の中に、神
によって知性認識されたものとして存在する。
\\
Quod hoc modo potest videri. Ipse enim essentiam suam perfecte
cognoscit, unde cognoscit eam secundum omnem modum quo cognoscibilis
est. Potest autem cognosci non solum secundum quod in se est, sed
secundum quod est participabilis secundum aliquem modum similitudinis
a creaturis.
&
このことは、次のようにして理解される。神は、自分の本質を完全に認識する。
したがって、神は自分の本質を、それが認識可能であるあらゆるあり方で認識
する。さらに、[神の本質は、神によって]それ自体である[=神の本質であ
る]という観点からだけでなく、それが被造物によって、何らかの類似のあり
方に即して分有されうるものであるという観点からもまた、認識されうる。
\\
Unaquaeque autem creatura habet propriam speciem, secundum quod aliquo
modo participat divinae essentiae similitudinem. Sic igitur inquantum
Deus cognoscit suam essentiam ut sic imitabilem a tali creatura,
cognoscit eam ut propriam rationem et ideam huius creaturae. Et
similiter de aliis. Et sic patet quod Deus intelligit plures rationes
proprias plurium rerum; quae sunt plures ideae.
&
ところで、各々の被造物は、何らかのかたちで神の本質の類似を分有している
という点で、固有の形象をもつ。ゆえに、神が、そのような被造物によってそ
のように模倣されうるものとして自分の本質を認識する点で、神は自分の本質
を、その被造物の固有の性格つまりイデアとして認識する。他のものについて
も同様である。このようにして、神が複数の事物の複数の固有の性格を、つま
り複数のイデアを知性認識することが明らかである。
\\
{\scshape Ad primum ergo dicendum} quod idea non nominat divinam
essentiam inquantum est essentia, sed inquantum est similitudo vel
ratio huius vel illius rei. Unde secundum quod sunt plures rationes
intellectae ex una essentia, secundum hoc dicuntur plures ideae.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。「イデア」
は、それが本質であるという観点から神の本質を名付ける名ではなく、[神の
本質が]これやあの事物の類似ないし性格(ratio)であるという観点から神の
本質を指す名である。したがって、一つの本質に基づいて複数の性格が理解さ
れるという点で、複数のイデアが語られる。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod sapientia et ars significantur ut
quo Deus intelligit, sed idea ut quod Deus intelligit. Deus autem uno
intelligit multa; et non solum secundum quod in seipsis sunt, sed
etiam secundum quod intellecta sunt; quod est intelligere plures
rationes rerum. Sicut artifex, dum intelligit formam domus in materia,
dicitur intelligere domum, dum autem intelligit formam domus ut a se
speculatam, ex eo quod intelligit se intelligere eam, intelligit ideam
vel rationem domus. Deus autem non solum intelligit multas res per
essentiam suam, sed etiam intelligit se intelligere multa per
essentiam suam. Sed hoc est intelligere plures rationes rerum; vel,
plures ideas esse in intellectu eius ut intellectas.
&
第二異論に対しては次のように言われるべきである。「知恵」や「技術」は、
神がそれによって知性認識するところのもの[=能力]として表示されるが、
「イデア」は、神が知性認識するもの[=対象]として表示される。また、神
は、一によって多を知性認識するが、[その多が]それぞれ自身であるという
点でだけでなく、それらが知性認識されたものであるという点でも、認識する。
これが、諸事物の複数のイデアを知性認識することである。たとえば、職人が、
質料の中に家の形相を知性認識するときには、「家を知性認識する」と言われ
るが、自分によって観照されたものとして家の形相を知性認識するときは、自
分がそれを知性認識することを知性認識することから、家のイデア、あるいは
家の性格を知性認識する。ところで神は、自分の本質によって多くの事物を知
性認識するだけでなく、自分が自分の本質によって多くのものを知性認識して
いることをも知性認識する。ところがこれは、諸事物の複数の性格、あるいは、
複数のイデアが、彼の知性の中に、知性認識されたものとして存在することを
知性認識していることである。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod huiusmodi respectus, quibus
multiplicantur ideae, non causantur a rebus, sed ab intellectu divino,
comparante essentiam suam ad res.
&
第三異論に対しては、次のように言われるべきである。イデアが多数化される
このような関係は、諸事物が原因となってではなく、自分の本質を事物へ関係
づける神の知性が原因となって生じる。
\\
{\scshape Ad quartum dicendum} quod respectus multiplicantes ideas,
non sunt in rebus creatis, sed in Deo. Non tamen sunt reales
respectus, sicut illi quibus distinguuntur personae, sed respectus
intellecti a Deo.
&
第四異論に対しては、次のように言われるべきである。イデアを多数化させる
関係は、創造された事物の中にではなく神の中にある。しかし、それはペルソ
ナが区別されるような実在的な関係ではなく、神に知性認識された関係である。
\end{longtable}
\newpage
\rhead{a.3}
\begin{center}
{\Large {\bfseries ARTICULUS TERTIUS}}\\
{\large UTRUM OMNIUM QUAE COGNOSCIT DEUS, SINT IDEAE}\\
{\footnotesize I {\itshape Sent.}, d.36, q.2, a.3; {\itshape De
Pot.}, q.1, a.5, ad 10, 11; q.3, a.1, ad 13; {\itshape De Verit.},
q.3, a.3 sqq.; {\itshape De Div.Nom.}, cap.5, lect.3.}\\
{\Large 第三項\\神が認識するすべてのものにイデアがあるか}
\end{center}
\begin{longtable}{p{21em}p{21em}}
{\huge A}{\scshape d tertium sic proceditur}. Videtur quod non
omnium quae cognoscit Deus, sint ideae in ipso. Mali enim idea non est
in Deo, quia sequeretur malum esse in Deo. Sed mala cognoscuntur a
Deo. Ergo non omnium quae cognoscuntur a Deo, sunt ideae.
&
第三項の問題へ、議論は以下のように進められる。神が認識するすべてのもの
のイデアが、神のうちにあるわけではないと思われる。理由は以下の通り。悪
のイデアは神のうちにない。[もし在ったら]神のうちに悪があることになっ
ただろうから。ところが、悪は神によって認識される。ゆえに、神に認識され
るすべてのものにイデアがあるわけではない。
\\
{\scshape 2 Praeterea}, Deus cognoscit ea quae nec sunt nec erunt nec
fuerunt, ut supra dictum est. Sed horum non sunt ideae, quia dicit
Dionysius, {\scshape v} cap.{\itshape de Div.~Nom}., quod {\itshape
exemplaria sunt divinae voluntates, determinativae et effectivae
rerum}. Ergo non omnium quae a Deo cognoscuntur, sunt ideae in ipso.
&
さらに、上で述べられたとおり、神は、現在、過去、未来に存在しないものを
認識する。ところが、これらにはイデアがない。なぜなら、ディオニュシウス
が『神名論』5章で「範型は、事物を限定し作り出しうる神の意志である」と
述べているから。ゆえに、神によって認識されるすべてのものにイデアがある
わけではない。
\\
{\scshape 3 Praeterea}, Deus cognoscit materiam primam, quae non
potest habere ideam, cum nullam habeat formam. Ergo idem quod prius.
&
さらに、神は第一質料を認識するが、これはイデアをもつことができない。な
ぜなら、どんな形相ももたないから。ゆえに、前と同じ。
\\
{\scshape 4 Praeterea}, constat quod Deus scit non solum species, sed
etiam genera et singularia et accidentia. Sed horum non sunt ideae,
secundum positionem Platonis, qui primus ideas introduxit, ut dicit
Augustinus. Non ergo omnium cognitorum a Deo sunt ideae in ipso.
&
さらに、神は種だけでなく類や個や附帯性も知ることが明らかである。ところ
が、これら[=類、個、附帯性]にはイデアがない。これは、アウグスティヌ
スが言うように、最初にイデアを導入したプラトンの意見による。ゆえに、神
によって認識されたすべてのもののイデアが、神の中にあるわけではない。
\\
{\scshape Sed contra}, ideae sunt rationes in mente divina existentes,
ut per Augustinum patet. Sed omnium quae cognoscit, Deus habet
proprias rationes. Ergo omnium quae cognoscit, habet ideam.
&
しかし反対に、アウグスティヌスによって明らかなとおり、イデアとは、神
の精神の中に存在する諸々の理念(rationes)である。ところが、神が認識す
るすべてのものについて、神は固有の理念をもつ。ゆえに、神が認識するす
べてのものについて、神はイデアをもつ。
\\
{\scshape Respondeo dicendum} quod, cum ideae a Platone ponerentur
principia cognitionis rerum et generationis ipsarum, ad utrumque se
habet idea, prout in mente divina ponitur. Et secundum quod est
principium factionis rerum, {\itshape exemplar} dici potest, et ad
practicam cognitionem pertinet. Secundum autem quod principium
cognoscitivum est, proprie dicitur {\itshape ratio}; et potest etiam
ad scientiam speculativam pertinere.
&
解答する。以下のように言われるべきである。イデアは、プラトンによって、
諸事物の認識と生成の根源として措定されたので、イデアは、神の精神の中に
あるものとして、そのどちらにも関係する。諸事物の作成の根源としては、
「範型」と言われることができ、実践的な認識に属する。他方、認識の根源で
あるという点では、固有に「理念」(ratio)と言われる。また、それは観照的
な知にも属しうる。
\\
Secundum ergo quod exemplar est, secundum hoc se habet ad omnia quae a
Deo fiunt secundum aliquod tempus. Secundum vero quod principium
cognoscitivum est, se habet ad omnia quae cognoscuntur a Deo, etiam si
nullo tempore fiant; et ad omnia quae a Deo cognoscuntur secundum
propriam rationem, et secundum quod cognoscuntur ab ipso per modum
speculationis.
&
ゆえに、[イデアは]何らかの時間に神によって作られるすべてのものに関係
する点で、範型である。他方、[イデアは]認識の根源である点で、神によっ
て認識されるすべてのものに、たとえそれがどんな時間にも作られないとして
も、関係する。また、固有の理念という観点から、神によって観照的なしかた
で認識されるという点で、神に認識されるすべてのものに関係する。
\\
{\scshape Ad primum ergo dicendum} quod malum cognoscitur a Deo non
per propriam rationem, sed per rationem boni. Et ideo malum non habet
in Deo ideam, neque secundum quod idea est exemplar, neque secundum
quod est ratio.
&
第一異論に対しては、それゆえ、次のように言われるべきである。悪は、神に
よって、固有の理念によってではなく、善の理念を通して認識される。ゆえに、
悪は、イデアが範型であるという点でも、また理念であるという点でも、神の
中にイデアをもたない。
\\
{\scshape Ad secundum dicendum} quod eorum quae neque sunt neque erunt
neque fuerunt, Deus non habet practicam cognitionem, nisi virtute
tantum. Unde respectu eorum non est idea in Deo, secundum quod idea
significat exemplar, sed solum secundum quod significat rationem.
&
第二異論に対しては次のように言われるべきである。現在、過去、未来に存在
しないものどもについて、神は、たんに能力的にという意味以外には、実践的
な認識を持たない。したがって、イデアが範型を意味する場合には、それらに
ついて、神の中にイデアはない。しかし、理念(ratio)を表示する場合にかぎ
り、それらについてのイデアが神の中にある。
\\
{\scshape Ad tertium dicendum} quod Plato, secundum quosdam, posuit
materiam non creatam, et ideo non posuit ideam esse materiae, sed
materiae concausam. Sed quia nos ponimus materiam creatam a Deo, non
tamen sine forma, habet quidem materia ideam in Deo, non tamen aliam
ab idea compositi. Nam materia secundum se neque esse habet, neque
cognoscibilis est.
&
第三異論に対しては、次のように言われるべきである。ある人々によれば、プ
ラトンは、質料が創造されたものと考えなかったので、質料にはイデアがなく、
[イデアは]質料の共同原因であるとした。しかし、私たちは、質料が神によっ
て創造されたと考えるので、質料も神の中にイデアをもつ。ただし、質料は形
相なしに創造されたのではないから、[質料のイデアは]複合体のイデアと別
のイデアではない。質料は、それ自体としては、存在をもたず、認識されうる
ものでもないからである。
\\
{\scshape Ad quartum dicendum} quod genera non possunt habere ideam
aliam ab idea speciei, secundum quod idea significat exemplar, quia
nunquam genus fit nisi in aliqua specie. Similiter etiam est de
accidentibus quae inseparabiliter concomitantur subiectum, quia haec
simul fiunt cum subiecto.
&
第四異論に対しては次のように言われるべきである。類は、何らかの種の中に
でなければけっして生じないので、イデアが範型を意味する場合には、類は種
のイデアと異なるイデアをもつことができない。同様に、基体と分離不可能な
かたちで同伴する附帯性については、それは基体と同時に生じるのだから、
[類の場合と]同様である。
\\
Accidentia autem quae superveniunt subiecto, specialem ideam
habent. Artifex enim per formam domus facit omnia accidentia quae a
principio concomitantur domum, sed ea quae superveniunt domui iam
factae, ut picturae vel aliquid aliud, facit per aliquam aliam formam.
&
他方、[基体から分離可能で]基体に到来する附帯性は、種的なイデアをもつ。
たとえば、技術者は、家の形相によって、初めから家に伴うすべての附帯性を
作るが、すでに作られた家に到来するような附帯性、たとえば、絵とかそうい
うものは、何か別の形相によってそれを作る。
\\
Individua vero, secundum Platonem, non habebant aliam ideam quam ideam
speciei, tum quia singularia individuantur per materiam, quam ponebat
esse increatam, ut quidam dicunt, et concausam ideae; tum quia
intentio naturae consistit in speciebus, nec particularia producit,
nisi ut in eis species salventur. Sed providentia divina non solum se
extendit ad species, sed ad singularia, ut infra dicetur.
&
また、プラトンによれば、個体は種のイデア以外のイデアをもたないが、それ
は、個物は質料によって個体化されるが、誰かが言うように、プラトンは質料
が創造されず、イデアの共同原因だと考えたからであり、また、自然の意図は
種にあり、個別的なものの中に種が保存されるためにでなければ、個別的なも
のを生み出さないからである。しかし、後に述べられるとおり、神の摂理は種
だけでなく個物にも及ぶ。[ゆえに、個物のイデアが存在する。]
\end{longtable}
\end{document}

1650
ST1-16.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

1018
ST1-17.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

1169
ST1-18.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff

3217
ST1-19.tex Normal file

File diff suppressed because it is too large Load diff